Pamiętasz niedzielne wieczory z telewizorem Rubin albo Neptun? Te, w których cała rodzina zasiadała razem przed jednym jedynym ekranem, bo o 21:00 wchodził Kabaret Starszych Panów albo Kabaret Olgi Lipińskiej, a tego się nie przegapiało. Jeremi Przybora w cylindrze i Jerzy Wasowski przy fortepianie — duet, który stworzył kanon polskiej kultury satyrycznej. Albo Kabaret Tey z Poznania, gdzie Zenon Laskowik z Bohdanem Smoleniem zmieniali skecz o kolejce w polityczną pamfletę, którą cała Polska cytowała następnego dnia. Albo Jan Pietrzak z piosenką „Żeby Polska była Polską”, która z kabaretu wyszła i w stanie wojennym stała się hymnem opozycji.

Ten quiz to powrót do tych scen. Pojawi się legendarny duet Przybora-Wasowski i ich Kabaret Starszych Panów z lat 1958-1966 — z piosenkami, które dziś śpiewa się jak klasykę, choć powstały w innej epoce. Kabaret Tey z drugiej dekady PRL. Kabaret Pod Egidą Jana Pietrzaka i piosenka, która zmieniła rolę kabaretu w polityce. Olga Lipińska i jej długo emitowany program telewizyjny lat 90. Wrocławskie OT.TO z absurdalnym humorem. Warszawski Kabaret Dudek Edwarda Dziewońskiego, gdzie Wiesław Michnikowski wbijał gwóźdź w słynnym monologu „Sęk”. Pojawią się też tekściarze, bez których nie byłoby polskiej piosenki kabaretowej — Wojciech Młynarski, Jonasz Kofta, Agnieszka Osiecka.

Dla kogo ten quiz

Dla każdego, kto pamięta złotą epokę polskiego kabaretu — od telewizyjnych transmisji lat 60., przez kabaretony Opole z lat 70., po telewizję publiczną lat 90. z Lipińską na czele. Dla osób, które zna pół tekstów Przybory na pamięć i nuci „Addio, pomidory” przy obiadowej zupie. I dla młodszych — żeby zobaczyli, że polski humor nie zaczął się od „Świata według Kiepskich”.

To także quiz, który dobrze sprawdza się na rodzinny wieczór — kabaret to sztuka, która świetnie znosi powtórki i wciąga wnuki. Jeśli temat Cię wciągnie, w kategorii quizów muzycznych znajdziesz pokrewne tytuły: rozpoznaj piosenkę z lat 50., 60., 70. i 80., pieśni religijne i kolędy. Wiele kabaretowych piosenek przeszło do repertuaru ogólnopolskiego — Wojciech Młynarski pisał dla Maryli Rodowicz, a Jonasz Kofta dla Marka Grechuty.

Co Cię czeka

Polski kabaret nie jest po prostu rozrywką. To gatunek, który w drugiej połowie XX wieku pełnił funkcje, których nie pełnił nikt inny: wentyla społecznego, krytyka rzeczywistości w komunikacie zrozumiałym dla każdego, ale za który formalnie nie można było ukarać. Kabaret śmieszył, ale śmiech miał swoje warstwy — pierwszą oczywistą, drugą polityczną, trzecią filozoficzną. „Sęk” Michnikowskiego można odczytać jako anegdotę o niezdarnym majsterkowiczu albo jako metaforę PRL-u, który próbuje zbudować coś prostego i nie potrafi.

Jednocześnie kabaret był szkołą polskiej piosenki. Najlepsi polscy tekściarze drugiej połowy XX wieku — Przybora, Młynarski, Kofta, Osiecka — pisali równolegle dla kabaretu i dla wykonawców estradowych. Granica między scenkami a piosenkami była płynna. Dlatego dziś, kiedy słuchamy „Addio, pomidory”, „Małgośki” albo „Pamiętajcie o ogrodach”, trudno powiedzieć, czy to jeszcze kabaret, czy już klasyczna polska piosenka. To dwa naczynia połączone — i ten quiz jest okazją, żeby zobaczyć, jak głęboko jedno wyrosło z drugiego.

Co wyniesiesz z quizu

Po quizie sprawdzisz, czy pamiętasz między innymi:

  • kto był twórcą Kabaretu Starszych Panów — duet, który zdefiniował powojenną polską satyrę
  • z którego miasta pochodził Kabaret Tey i kto był jego frontmanem
  • w jakim kabarecie Wiesław Michnikowski wykonywał słynny monolog „Sęk”
  • jaka piosenka kabaretowa Jana Pietrzaka stała się hymnem opozycji w stanie wojennym
  • kto napisał tekst „Pamiętajcie o ogrodach” — piosenki, która stała się hitem Marka Grechuty
  • jaki program telewizyjny prowadziła Olga Lipińska w latach 90.

To pytania, które wracają przy każdej rozmowie o polskiej kulturze drugiej połowy XX wieku — i takie, które warto sobie przypomnieć przed kolejną dyskusją o tym, „czy dziś jeszcze powstaje prawdziwy kabaret”.

Może Cię też zainteresować

Jeśli ten quiz Ci się spodobał, w kategorii quizów muzycznych znajdziesz cztery quizy z polskich piosenek — z lat 50., 60., 70. i 80. Każdy z nich łapie inną dekadę i innych wykonawców, a wielu z nich (jak Maryla Rodowicz, Skaldowie, Czerwone Gitary) ma piosenki napisane przez tych samych tekściarzy, którzy tworzyli dla kabaretu.

Jeśli interesuje Cię szerzej polska kultura tamtych lat, warto zerknąć też na archiwum quizów — są tam tytuły o samochodach PRL, sklepach z kartkami, reklamach z czarno-białej telewizji. Na blogu wigorżycia.pl znajdziesz teksty o klasyce polskiego kina i rozrywki — kabaretowi pokrewne tematy, szczególnie kawały i dowcipy z PRL.

Krótko, zanim zaczniesz

Czy potrzebuję głośnika? Nie. Wszystkie pytania są tekstowe — cytaty z kabaretowych piosenek, nazwy programów, fakty o wykonawcach.

Jak trudny jest quiz? Średnio. Przybora-Wasowski, Tey, Pod Egidą i Olga Lipińska — to klasyka, którą pamięta każdy, kto miał telewizor. Trudniejsze są wcześniejsze kabarety — Dudek z lat 60. — i nazwiska tekściarzy.

Ile to trwa? Kilka minut. Tyle, ile potrzeba na herbatę i jeden numer Przybory w głowie.

A jeśli pomylę większość? Każde pytanie kończy się ciekawostką z kontekstem. Po quizie dowiesz się więcej, niż zaczynając — a wieczór z YouTubem i archiwum TVP zostawiamy w prezencie.