Pamiętasz niedzielne wieczory z telewizorem Rubin albo Neptun? Te, w których cała rodzina zasiadała razem przed jednym jedynym ekranem, bo wchodził Kabaret Starszych Panów, a tego się nie przegapiało. Cylindry, fortepian i dialog prowadzony tak, jakby nikomu się nigdzie nie spieszyło. Albo Kabaret Tey z Poznania, gdzie skecz o kolejce zmieniał się w polityczny pamflet, który cała Polska cytowała następnego dnia. Albo Kabaret Pod Egidą Jana Pietrzaka, z którego wyszła piosenka, a potem stała się czymś o wiele większym niż piosenka, i śpiewał ją już nie widz, tylko tłum.

Ten quiz to powrót do tych scen. Od Kabaretu Starszych Panów z przełomu lat 50. i 60., przez Kabaret Tey z drugiej dekady PRL i Kabaret Pod Egidą, po Kabaret Dudek Edwarda Dziewońskiego, telewizyjne kabarety lat 90. i OT.TO z humorem zupełnie absurdalnym. Pojawią się też autorzy tekstów, bez których nie byłoby polskiej piosenki kabaretowej, oraz seriale, do których pisali: „Wojna domowa” i „Czterdziestolatek”. Sporo z tego pamięta się do dziś całymi zdaniami, nawet jeśli nikt już nie pamięta, kto je wymyślił.

Dla kogo ten quiz

Dla każdego, kto pamięta złotą epokę polskiego kabaretu — od telewizyjnych transmisji lat 60., przez kabaretony Opole z lat 70., po telewizję publiczną lat 90. z Lipińską na czele. Dla osób, które zna pół tekstów Przybory na pamięć i nuci „Addio, pomidory” przy obiadowej zupie. I dla młodszych — żeby zobaczyli, że polski humor nie zaczął się od „Świata według Kiepskich”.

To także quiz, który dobrze sprawdza się na rodzinny wieczór, bo kabaret świetnie znosi powtórki i wciąga wnuki. Jeśli temat Cię wciągnie, w kategorii quizów muzycznych znajdziesz pokrewne tytuły: rozpoznaj piosenkę z lat 50., 60., 70. i 80., pieśni religijne i kolędy. Wiele kabaretowych piosenek przeszło zresztą do repertuaru ogólnopolskiego i śpiewali je potem Maryla Rodowicz czy Marek Grechuta.

Co Cię czeka

Polski kabaret nie jest po prostu rozrywką. To gatunek, który w drugiej połowie XX wieku pełnił funkcje, których nie pełnił nikt inny: wentyla społecznego, krytyka rzeczywistości w komunikacie zrozumiałym dla każdego, ale za który formalnie nie można było ukarać. Kabaret śmieszył, ale śmiech miał swoje warstwy — pierwszą oczywistą, drugą polityczną, trzecią filozoficzną. „Sęk” Michnikowskiego można odczytać jako anegdotę o niezdarnym majsterkowiczu albo jako metaforę PRL-u, który próbuje zbudować coś prostego i nie potrafi.

Jednocześnie kabaret był szkołą polskiej piosenki. Najlepsi autorzy tekstów drugiej połowy XX wieku pisali równolegle dla kabaretu i dla estrady, a granica między scenką a piosenką była zupełnie płynna. Dlatego dziś, kiedy słuchamy „Addio, pomidory” albo „Małgośki”, trudno powiedzieć, czy to jeszcze kabaret, czy już klasyczna polska piosenka. To dwa naczynia połączone, a ten quiz jest okazją, żeby zobaczyć, jak głęboko jedno wyrosło z drugiego.

Co wyniesiesz z quizu

Po quizie sprawdzisz, czy pamiętasz między innymi:

  • kto był twórcą Kabaretu Starszych Panów — duet, który zdefiniował powojenną polską satyrę
  • z którego miasta pochodził Kabaret Tey i kto był jego frontmanem
  • kto wykonywał słynny monolog „Sęk” w Kabarecie Dudek
  • jaka piosenka kabaretowa Jana Pietrzaka stała się hymnem opozycji w stanie wojennym
  • który utwór napisał Jonasz Kofta dla Marka Grechuty
  • jaki program telewizyjny prowadziła Olga Lipińska w latach 90.

To pytania, które wracają przy każdej rozmowie o polskiej kulturze drugiej połowy XX wieku — i takie, które warto sobie przypomnieć przed kolejną dyskusją o tym, „czy dziś jeszcze powstaje prawdziwy kabaret”.

Może Cię też zainteresować

Jeśli ten quiz Ci się spodobał, w kategorii quizów muzycznych znajdziesz cztery quizy z polskich piosenek — z lat 50., 60., 70. i 80. Każdy z nich łapie inną dekadę i innych wykonawców, a wielu z nich (jak Maryla Rodowicz, Skaldowie, Czerwone Gitary) ma piosenki napisane przez tych samych tekściarzy, którzy tworzyli dla kabaretu.

Jeśli interesuje Cię szerzej polska kultura tamtych lat, warto zerknąć też na archiwum quizów — są tam tytuły o samochodach PRL, sklepach z kartkami, reklamach z czarno-białej telewizji. Na blogu wigorżycia.pl znajdziesz teksty o klasyce polskiego kina i rozrywki — kabaretowi pokrewne tematy, szczególnie kawały i dowcipy z PRL.

Krótko, zanim zaczniesz

Czy potrzebuję głośnika? Nie. Wszystkie pytania są tekstowe — cytaty z kabaretowych piosenek, nazwy programów, fakty o wykonawcach.

Jak trudny jest quiz? Średnio. Przybora-Wasowski, Tey, Pod Egidą i Olga Lipińska — to klasyka, którą pamięta każdy, kto miał telewizor. Trudniejsze są wcześniejsze kabarety — Dudek z lat 60. — i nazwiska tekściarzy.

Ile to trwa? Kilka minut. Tyle, ile potrzeba na herbatę i jeden numer Przybory w głowie.

A jeśli pomylę większość? Każde pytanie kończy się ciekawostką z kontekstem. Po quizie dowiesz się więcej, niż zaczynając — a wieczór z YouTubem i archiwum TVP zostawiamy w prezencie.