Internet daje osobom po 50. roku życia ogromne możliwości: kontakt z bliskimi, zakupy bez wychodzenia z domu, sprawy urzędowe i rozrywkę. Według Głównego Urzędu Statystycznego dostęp do internetu ma już 96,2% gospodarstw domowych w Polsce, a wśród seniorów odsetek korzystających rośnie z roku na rok. Wraz z wygodą pojawia się jednak ryzyko, bo oszuści coraz częściej biorą na cel właśnie starsze osoby. Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba być ekspertem, aby skutecznie się chronić. Wystarczy kilka prostych nawyków i znajomość miejsc, w których można zgłosić podejrzaną sytuację.
W skrócie
- Używaj długich, unikalnych haseł i włącz logowanie dwuetapowe (kod z SMS lub aplikacji) na poczcie i w banku.
- Nie klikaj w linki z niespodziewanych SMS-ów i e-maili. Podejrzany SMS prześlij bezpłatnie na numer 8080.
- Aktualizuj telefon, komputer i aplikacje. Aktualizacje łatają luki, przez które wchodzą przestępcy.
- Płać kartą lub BLIK-iem na znanych stronach z kłódką i adresem zaczynającym się od „https”. Unikaj publicznego Wi-Fi do bankowości.
- W razie oszustwa działaj szybko: zadzwoń na infolinię banku, zgłoś sprawę na Policję i przez formularz incydent.cert.pl.
Jak duże jest zagrożenie w polskim internecie?
Skala oszustw w sieci rośnie i nie są to puste słowa. CERT Polska, czyli zespół reagowania na incydenty działający w państwowym instytucie NASK, w 2025 roku otrzymał 658 tysięcy zgłoszeń, na podstawie których zarejestrował ponad 260 tysięcy incydentów bezpieczeństwa. To rekord i wzrost liczby incydentów aż o 152% rok do roku. Każdego dnia trafiało ponad 1800 zgłoszeń, z czego ponad 700 uznawano za incydent.
Aż 97% tych incydentów stanowiły oszustwa komputerowe, w tym phishing, fałszywe sklepy i oszustwa inwestycyjne. Bardzo popularne są też fałszywe SMS-y. W 2025 roku Polacy przesłali do analizy ponad 350 tysięcy podejrzanych wiadomości SMS, a dzięki tym zgłoszeniom zablokowano dostarczenie blisko 1,88 miliona złośliwych SMS-ów. Warto znać te liczby, bo pokazują prostą prawdę: ostrożność w sieci to dziś codzienna potrzeba, a nie przesada.
„Dane z Raportu CERT Polska za 2025 rok jasno pokazują, że największym zagrożeniem w internecie nie jest dziś technologia, lecz manipulacja człowiekiem.”
CERT Polska (CSIRT NASK), Raport Roczny 2025
Dane i cytat pochodzą z raportu rocznego CERT Polska (CSIRT NASK) za 2025 rok oraz ze statystyk Głównego Urzędu Statystycznego (2025).
Dlaczego oszuści celują w osoby starsze
Przestępcy szczególnie chętnie biorą na cel seniorów, licząc na większe zaufanie, samotność i mniejsze obycie z technologią. Skala jest poważna. Jak podaje Policja, w 2025 roku osoby oszukane metodą „na legendę”, czyli na wnuczka, na policjanta i podobne, straciły blisko 160 milionów złotych. Tylko od stycznia do kwietnia 2026 roku odnotowano ponad 2800 takich oszustw, więcej niż rok wcześniej. Te sztuczki rzadko opierają się na technologii. Działają przez emocje: pośpiech, strach i chęć pomocy bliskiej osobie.
Wszystkie te metody mają wspólny mianownik: presję czasu i prośbę o pieniądze albo dane. Oto schematy, na które osoby starsze trafiają najczęściej:
- Na wnuczka. Ktoś dzwoni lub pisze, podając się za wnuka albo inną bliską osobę w nagłej potrzebie, i prosi o szybki przelew lub gotówkę.
- Na policjanta lub prokuratora. Rzekomy funkcjonariusz straszy, że pieniądze na koncie są zagrożone, i nakłania do przekazania ich „do depozytu”.
- Na pracownika banku. Fałszywy konsultant informuje o „włamaniu na konto” i prosi o kody, hasła albo instalację aplikacji do rzekomej ochrony.
- Fałszywe nagrody i loterie. Gratulacje z wygranej w konkursie, w którym nigdy nie brałeś udziału, połączone z prośbą o opłatę lub dane.
- Oszustwa zdrowotne. Reklamy tanich leków i „cudownych” środków na dolegliwości, które wyłudzają pieniądze lub dane karty.
- Fałszywe inwestycje. Obietnica pewnego zysku z udziałem znanych marek lub osób, a w rzeczywistości wyłudzenie oszczędności.
Policyjne Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości radzi, by nie podejmować działań pod presją i nie dać się ponaglać słowami „natychmiast” czy „szybko”. W razie takiej rozmowy rozłącz się i sam zadzwoń do bliskiej osoby lub instytucji, na numer, który znasz. Krok po kroku, jak reagować na próbę wyłudzenia pieniędzy, opisujemy w poradniku o oszustwach finansowych skierowanych do seniorów.
Dane policyjne pochodzą z komunikatu Komendy Głównej Policji, a wskazówki obronne od Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości.
Najczęstsze zagrożenia, które warto znać
Zanim przejdziemy do zasad, dobrze jest rozpoznać przeciwnika. Większość oszustw opiera się na kilku powtarzalnych schematach. Gdy nauczysz się je rozpoznawać, znacznie trudniej będzie Cię oszukać.
- Phishing i fałszywe SMS-y. Wiadomość straszy zablokowaniem konta, dopłatą do paczki albo niezapłaconym rachunkiem i kieruje na podrobioną stronę logowania. Bank ani urząd nigdy nie proszą o hasło czy kod przez link w SMS-ie.
- Złośliwe oprogramowanie (malware). Trafia na urządzenie z zainfekowanego załącznika lub aplikacji spoza oficjalnego sklepu i potrafi wykraść hasła oraz dane karty.
- Kradzież tożsamości. Z danych zebranych z mediów społecznościowych i wycieków oszust może wziąć kredyt lub założyć konto na Twoje nazwisko.
Zasady bezpiecznego korzystania z internetu (lista)
Poniższe zasady to gotowa lista do wydrukowania i powieszenia przy komputerze. Nie musisz wdrażać wszystkiego naraz. Zacznij od pierwszych trzech, bo dają największą ochronę przy najmniejszym wysiłku.
- Ustaw długie, unikalne hasło do każdego ważnego konta (poczta, bank, media społecznościowe).
- Włącz logowanie dwuetapowe wszędzie, gdzie to możliwe, zwłaszcza w banku i na poczcie.
- Nie klikaj w linki z niespodziewanych SMS-ów i e-maili. W razie wątpliwości wejdź na stronę banku samodzielnie, wpisując adres ręcznie.
- Sprawdzaj, czy adres strony zaczyna się od „https” i ma symbol kłódki, zanim podasz dane.
- Aktualizuj system i aplikacje od razu, gdy pojawi się powiadomienie.
- Pobieraj aplikacje wyłącznie z oficjalnych sklepów (Google Play, App Store).
- Nie używaj publicznego Wi-Fi do logowania się do banku ani do płatności.
- Nie podawaj nikomu kodów z SMS, BLIK ani haseł, nawet osobie podającej się za pracownika banku czy policji.
- Ogranicz dane o sobie w mediach społecznościowych i sprawdź ustawienia prywatności.
- Płać kartą lub BLIK-iem na znanych sklepach. Karta daje lepszą ochronę przy reklamacji niż przelew.
- Podejrzany SMS prześlij na numer 8080, a oszustwo zgłoś przez incydent.cert.pl.
- Gdy coś brzmi zbyt dobrze, by było prawdziwe, prawie na pewno jest oszustwem. Daj sobie czas i skonsultuj się z bliskimi.
Silne hasła i logowanie dwuetapowe
Hasło to pierwsza linia obrony. Dobre hasło ma co najmniej 12 znaków i łączy duże oraz małe litery, cyfry i znaki specjalne. Łatwiej zapamiętać całe zdanie niż przypadkowy ciąg, dlatego sprawdza się tak zwane hasło frazowe, na przykład trzy niezwiązane ze sobą słowa z cyfrą i znakiem. Unikaj imion wnuków, dat urodzenia i nazwiska, bo to pierwsze rzeczy, które sprawdza oszust.
Nie da się zapamiętać osobnego hasła do każdego konta i nie trzeba tego robić. Pomaga w tym menedżer haseł, czyli program, który bezpiecznie przechowuje i podpowiada hasła. Najważniejsze jest jednak logowanie dwuetapowe. Dzięki niemu, nawet jeśli ktoś pozna Twoje hasło, nie zaloguje się bez dodatkowego kodu z SMS lub aplikacji. Włącz je przede wszystkim w banku i na poczcie e-mail, bo to do nich prowadzą wszystkie inne konta.
Bezpieczne przeglądanie i zakupy
Podczas zakupów i logowania zwracaj uwagę na adres strony. Powinien zaczynać się od „https” i mieć symbol kłódki, a nazwa sklepu nie może zawierać dziwnych literówek. Oszuści tworzą strony łudząco podobne do prawdziwych, dlatego najbezpieczniej wpisywać adres banku czy sklepu ręcznie, zamiast klikać w link z wiadomości.
Do płatności wybieraj kartę lub BLIK, bo dają lepszą ochronę przy reklamacji niż zwykły przelew. Przed pierwszym zakupem w nieznanym sklepie sprawdź opinie i dane kontaktowe sprzedawcy, w tym adres i numer telefonu. Nie korzystaj z bankowości ani nie podawaj danych karty, gdy jesteś podłączony do publicznej sieci Wi-Fi w kawiarni czy galerii, ponieważ takie połączenia bywają słabo zabezpieczone.
Bezpieczeństwo w mediach społecznościowych
Media społecznościowe to świetny sposób na kontakt z rodziną, ale też kopalnia danych dla oszustów. Jeśli dopiero zaczynasz, pomoże nasz przewodnik, jak korzystać z mediów społecznościowych jako senior. Przejrzyj ustawienia prywatności na Facebooku i ogranicz krąg osób, które widzą Twoje wpisy oraz zdjęcia.
Zachowaj ostrożność wobec zaproszeń do znajomych od nieznajomych i wobec wyjątkowo atrakcyjnych ofert czy konkursów. Nie publikuj informacji, które ułatwiają kradzież tożsamości, takich jak adres domowy, numer PESEL czy zdjęcia dokumentów. Pamiętaj też, że konto bliskiej osoby mogło zostać przejęte, więc prośbę o pilny przelew zawsze potwierdzaj telefonicznie.
Zabezpieczenie telefonu i tabletu
Telefon to dziś portfel, skrzynka pocztowa i dostęp do banku w jednym, dlatego warto go dobrze chronić. Ustaw blokadę ekranu kodem, odciskiem palca lub skanem twarzy i nie udostępniaj telefonu obcym osobom. Regularnie instaluj aktualizacje systemu i aplikacji, bo łatają one luki wykorzystywane przez przestępców.
Aplikacje pobieraj tylko z oficjalnych sklepów i zwracaj uwagę, o jakie uprawnienia proszą. Prosta latarka nie potrzebuje dostępu do kontaktów ani wiadomości. Jeśli aplikacja żąda zbyt wiele, lepiej z niej zrezygnować. Na komputerach publicznych, na przykład w bibliotece, nigdy nie zapisuj haseł w przeglądarce i pamiętaj o wylogowaniu.
Gdzie zgłosić oszustwo lub podejrzaną wiadomość
Jeśli trafisz na oszustwo, nie wstydź się i nie zwlekaj. Szybka reakcja zwiększa szansę na odzyskanie pieniędzy i chroni innych. Oto sprawdzone, oficjalne kanały:
- Podejrzany SMS: prześlij go bezpłatnie na numer 8080 (funkcja „Prześlij dalej”). To usługa CERT Polska.
- Podejrzany e-mail lub strona: zgłoś przez formularz incydent.cert.pl.
- Utrata pieniędzy lub dostępu do konta: natychmiast zadzwoń na infolinię swojego banku i zastrzeż kartę. Zgłoś sprawę na Policję (numer alarmowy 112).
- Wyciek lub kradzież danych osobowych: rozważ zastrzeżenie numeru PESEL w aplikacji mObywatel oraz kontakt z Urzędem Ochrony Danych Osobowych (UODO).
Pełną instrukcję, jak reagować na próby wyłudzenia pieniędzy, znajdziesz w naszym poradniku o oszustwach finansowych skierowanych do seniorów.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są podstawowe zasady bezpiecznego korzystania z internetu?
Najważniejsze zasady to silne i unikalne hasła, logowanie dwuetapowe, ostrożność wobec linków w SMS-ach i e-mailach, regularne aktualizacje urządzeń oraz płacenie tylko na stronach z „https” i kłódką. Podejrzane SMS-y zgłaszaj na numer 8080. Pełną listę zasad znajdziesz wyżej w tym artykule.
Jak rozpoznać fałszywą wiadomość od banku?
Bank nigdy nie prosi o hasło, pełny numer karty ani kod BLIK przez SMS, e-mail czy telefon. Fałszywe wiadomości zwykle straszą, naciskają na pośpiech i kierują na podrobioną stronę logowania. W razie wątpliwości rozłącz się i zadzwoń na oficjalną infolinię banku z numeru podanego na karcie lub na stronie banku.
Co zrobić, gdy padłem ofiarą oszustwa w internecie?
Działaj szybko. Zadzwoń na infolinię banku i zastrzeż kartę oraz dostęp do konta, zmień hasła, a sprawę zgłoś na Policję (112) i przez formularz incydent.cert.pl. Jeśli wyciekły Twoje dane, rozważ zastrzeżenie numeru PESEL w aplikacji mObywatel. Im wcześniej zareagujesz, tym większa szansa na ograniczenie strat.
Czy seniorzy są częściej celem oszustów?
Oszuści chętnie biorą na cel osoby starsze, licząc na mniejsze obycie z technologią i większe zaufanie. To nie powód do rezygnacji z internetu, lecz do spokojnej czujności. Znajomość kilku zasad i miejsc, w których można zgłosić podejrzaną sytuację, wyrównuje szanse i pozwala bezpiecznie korzystać z sieci.
Podsumowanie
Bezpieczne korzystanie z internetu po 50. roku życia nie wymaga wiedzy informatyka. Wystarczy kilka stałych nawyków: mocne hasła z logowaniem dwuetapowym, ostrożność wobec linków, aktualne urządzenia i zakupy tylko na zaufanych stronach. Najważniejsze, byś wiedział, gdzie szukać pomocy, gdy coś pójdzie nie tak.
Zapisz sobie numer 8080 do zgłaszania podejrzanych SMS-ów i adres incydent.cert.pl. Trzymając się tych zasad, możesz spokojnie cieszyć się wszystkim, co daje internet, bez obawy o swoje pieniądze i prywatność.
