Oszustwa wymierzone w seniorów to w Polsce realny i kosztowny problem. Samą metodą „na wnuczka” starsi Polacy stracili w ciągu roku około 86 milionów złotych, a pojedyncza ofiara traci średnio około 40 tysięcy złotych. To nie jest powód do wstydu ani do strachu, tylko do tego, by znać kilka prostych zasad. Dobra wiadomość jest taka, że większości tych oszustw da się uniknąć, jeśli wiesz, jak działają.

W skrócie

Jeśli masz tylko chwilę, oto co najważniejsze:

  • Ani policja, ani bank nigdy nie proszą przez telefon o przekazanie pieniędzy, podanie kodu BLIK czy kodów z SMS.
  • Najgroźniejsze metody to „na wnuczka”, „na policjanta” i „na pracownika banku”.
  • Złota zasada: rozłącz się i sam zadzwoń na znany numer, zanim cokolwiek zrobisz.
  • Nie klikaj w linki z SMS-ów („dopłata”, „paczka”) i nie podawaj danych logowania.
  • Rozważ zastrzeżenie numeru PESEL (bezpłatnie, w aplikacji mObywatel), by nikt nie wziął kredytu na Twoje dane.
  • Podejrzany SMS przekaż bezpłatnie na numer 8080, a oszustwo zgłoś na Policję (112).
Starsza kobieta rozmawia przez telefon w domu, wyraz zaskoczenia.

Najczęstsze oszustwa na seniorów w Polsce

Oszuści są wytrwali i dobrze przygotowani, a większość połączeń wykonują z zagranicy, korzystając z numerów łudząco podobnych do polskich. Zwykle grają na emocjach i pośpiechu, bo wystraszona albo wzruszona osoba łatwiej podejmuje pochopne decyzje. Najczęściej spotkasz się z kilkoma scenariuszami:

  • „Na wnuczka”. Ktoś dzwoni i podaje się za wnuczka, dziecko lub inną bliską osobę w nagłej potrzebie, na przykład po wypadku, prosząc o pilną gotówkę.
  • „Na policjanta” lub „na CBŚP”. Rzekomy funkcjonariusz informuje, że Twoje oszczędności są zagrożone i trzeba je „przekazać do depozytu” albo pomóc w zatrzymaniu oszustów.
  • „Na pracownika banku”. Dzwoniący twierdzi, że ktoś włamał się na Twoje konto, i namawia, byś „przeniósł pieniądze na bezpieczne konto” lub podał kody.
  • „Na BLIK”. Oszust podszywa się pod bliską osobę na Messengerze lub w SMS i prosi o kod BLIK albo szybki przelew.
  • Oszustwa matrymonialne (na miłość). Poznana w internecie „druga połówka” buduje uczucie przez tygodnie, a potem prosi o pieniądze, na przykład na bilet, leczenie albo „pewną inwestycję”. Celem, mimo emocji, zawsze jest wyłudzenie pieniędzy.
  • Fałszywe SMS-y i linki. „Dopłata do paczki”, „niedopłata za prąd” czy „zwrot podatku” z linkiem do podrobionej strony logowania, która wykrada hasła.
  • Fałszywe inwestycje. Reklamy z gwarantowanym, wysokim zyskiem, często z kryptowalutami i wizerunkiem znanych osób.

Łączy je jedno: zawsze chodzi o Twoje pieniądze albo dane, a presja i emocje mają sprawić, że nie zdążysz pomyśleć.

Po czym poznać oszustwo

Choć historie bywają różne, oszustwa mają wspólne znaki rozpoznawcze. Jeśli zauważysz choć jeden z nich, zapal się czerwona lampka i nie podejmuj decyzji od razu. Najczęstsze sygnały ostrzegawcze to:

  • Presja czasu i emocje — „natychmiast”, „liczy się każda minuta”, „nikomu nie mów, nawet rodzinie”.
  • Prośba o pieniądze — przelew, gotówka dla „kuriera”, kod BLIK albo kod z SMS lub aplikacji banku.
  • Prośba o dane — PESEL, numer i kod karty, hasła, kody do logowania.
  • Link w wiadomości — kierujący do strony, która wygląda jak bank, poczta czy urząd.
  • Oferta zbyt piękna, by była prawdziwa — pewny, wysoki zysk bez ryzyka.

Złota zasada: rozłącz się i sam zadzwoń

To jedna zasada, która chroni przed większością tych oszustw. Ani policjant, ani pracownik banku nigdy nie poprosi Cię przez telefon o przekazanie pieniędzy, podanie kodu BLIK czy kodów z SMS. Dlatego gdy tylko pojawia się taka prośba, rozłącz się. Odczekaj chwilę, a potem sam zadzwoń na oficjalny numer banku (ten z karty albo ze strony banku) lub na policję i zapytaj, czy sprawa jest prawdziwa.

Nie oddzwaniaj na numer, z którego do Ciebie dzwoniono, i nie korzystaj z numerów, które podał rozmówca. Prawdziwa instytucja nigdy nie weźmie Ci za złe, że chcesz to sprawdzić. Jeśli ktoś naciska, żebyś tego nie robił, to najlepszy dowód, że masz do czynienia z oszustem.

Bezpieczeństwo w internecie i bankowości

Część oszustw przeniosła się do sieci, dlatego warto zadbać o kilka podstawowych zabezpieczeń. Nie trzeba być ekspertem, wystarczy kilka nawyków, które realnie utrudniają życie przestępcom:

  • Nie podawaj nikomu kodów BLIK, kodów z SMS ani haseł. Bank nigdy o nie nie prosi.
  • Wpisuj adres banku ręcznie w przeglądarce, zamiast klikać w linki z SMS-ów i e-maili.
  • Ustaw silne, różne hasła i włącz logowanie dwuetapowe, gdzie to możliwe.
  • Włącz powiadomienia o transakcjach i co jakiś czas przeglądaj wyciągi.
  • Aktualizuj telefon i aplikacje, a nie instaluj „programów do pomocy” na prośbę dzwoniącego.

Chroń swoje dane osobowe

Twoje dane to dziś łakomy kąsek dla oszustów. Mając numer PESEL, dane dokumentu czy karty, przestępca może próbować wziąć kredyt albo założyć umowę na Twoje nazwisko. Dlatego warto chronić je równie pilnie jak gotówkę:

  • Zastrzeż swój numer PESEL. Zrobisz to bezpłatnie w aplikacji mObywatel, na gov.pl albo w urzędzie gminy. Od czerwca 2024 roku instytucje muszą sprawdzać rejestr przed udzieleniem kredytu, więc zastrzeżenie realnie chroni przed pożyczką wziętą na Twoje dane.
  • Nie podawaj danych (PESEL, numeru i kodu karty, haseł) przez telefon ani w odpowiedzi na SMS czy e-mail.
  • Niszcz dokumenty z danymi, na przykład stare wyciągi i faktury, zamiast wyrzucać je w całości.
  • Co jakiś czas sprawdzaj, czy nikt nie wziął zobowiązań na Twoje dane, na przykład korzystając z usług monitorowania wyłudzeń.

Gdzie zgłosić problem z danymi? Kradzież tożsamości i próby wyłudzenia zgłoś na Policję. Jeśli to firma lub instytucja źle obeszła się z Twoimi danymi, naruszenie zgłosisz do Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) na uodo.gov.pl, a sprawy z PESEL sprawdzisz na chronpesel.pl.

Gdzie zgłosić oszustwo

Jeśli padłeś ofiarą oszustwa albo coś wzbudziło Twoje podejrzenia, zgłoś to. Wstyd nie pomaga, a szybka reakcja zwiększa szansę na odzyskanie pieniędzy i chroni innych. Oto sprawdzone kanały:

  • Policja. W nagłej sytuacji dzwoń na 112. Oszustwo zgłosisz też na komisariacie lub przez formularz na gov.pl.
  • Twój bank. Natychmiast zadzwoń na infolinię banku, zastrzeż kartę i zablokuj konto, jeśli podałeś dane lub kody.
  • Podejrzany SMS. Przekaż go bezpłatnie na numer 8080 (usługa CERT Polska) albo zgłoś incydent na incydent.cert.pl.

Jak chronić bliskich seniorów

Jeśli czytasz to z myślą o rodzicach lub dziadkach, najwięcej da spokojna rozmowa, bez straszenia i bez odbierania im samodzielności. Warto opowiedzieć o realnych scenariuszach i wspólnie ustalić kilka zasad, które zadziałają w stresie:

  • Umówcie się na rodzinne hasło do potwierdzania tożsamości przez telefon.
  • Pomóż ustawić powiadomienia bankowe i logowanie dwuetapowe.
  • Zapiszcie razem ważne numery (bank, policja) i połóżcie je przy telefonie.
  • Powtarzaj prostą zasadę: w razie wątpliwości rozłącz się i zadzwoń do rodziny.

Najczęściej zadawane pytania

Czy policja lub bank mogą przez telefon prosić o pieniądze albo kod BLIK?

Nie. Ani policja, ani bank nigdy nie proszą o przekazanie pieniędzy, podanie kodu BLIK ani kodów z SMS. Taka prośba zawsze oznacza oszustwo, niezależnie od tego, jak wiarygodnie brzmi rozmówca.

Co zrobić, gdy ktoś podaje się za wnuczka i prosi o pieniądze?

Rozłącz się i sam zadzwoń do tej osoby na znany Ci numer, a najlepiej dodatkowo do kogoś z rodziny. Nie przekazuj gotówki nieznajomemu „kurierowi” i nie sugeruj się tym, że rozmówca zna szczegóły z życia rodziny.

Gdzie zgłosić podejrzany SMS?

Przekaż go bezpłatnie na numer 8080. To usługa CERT Polska, która sprawdza, czy wiadomość jest próbą oszustwa. Podejrzane strony i incydenty zgłosisz też na incydent.cert.pl.

Straciłem pieniądze, co teraz?

Działaj szybko. Najpierw zadzwoń do banku, zastrzeż kartę i zablokuj konto, a potem zgłoś sprawę na policję. Im szybciej zareagujesz, tym większa szansa na zatrzymanie przelewu i odzyskanie środków.

Może Cię też zainteresować

Ten artykuł ma charakter informacyjny. Jeśli padłeś ofiarą oszustwa, jak najszybciej skontaktuj się ze swoim bankiem i z policją.