Pamiętasz kolejkę po szynkę od piątej rano, kiedy „rzucili” mięso? Tę zimną poranną szarość, gdy stało się w płaszczu z termosem herbaty, a sąsiadka przed Tobą trzymała kartki na cały miesiąc. Albo wyprawę do Pewexu po czekoladę Wedla i jeansy Levisa za dolary od ciotki z Chicago — wchodziło się tam jak do innej rzeczywistości, gdzie pachniało mydłem Camay i kawą Tchibo. Albo cinkciarza pod „Cepelią”, który szeptem proponował kurs lepszy niż w banku. Polskie sklepy w PRL to nie był handel — to była gra w pozyskiwanie, sztuka cierpliwości i sztuka kontaktów, gdzie znajomość ekspedientki w mięsnym znaczyła więcej niż portfel pełen złotówek.

Ten quiz to powrót do tej rzeczywistości handlowej. Pojawi się Pewex — sieć sklepów dewizowych, gdzie płaciło się dolarami i bonami towarowymi. Baltona — odpowiednik dla marynarzy z dostępem do walut. Społem — spółdzielnia spożywcza, najczęstszy sklep w polskich blokowiskach. PSS „Społem”, Konsumy, „Delikatesy” z lat 70. Kartki na mięso, masło, cukier, papierosy. Hortex z mrożonkami, Hoop, Eskimo. „Rzucili” — kluczowe słowo PRL-owskiego handlu. „Pod ladą” — gdzie trafiały rzeczy lepsze, dla swoich. CPN — stacja benzynowa, gdzie też się stało w kolejce. Cinkciarz pod hotelami Orbisu z kursem czarnym. Pełna geografia PRL-owskiego zaopatrzenia w krótkim teście.

Dla kogo ten quiz

Dla każdego, kto pamięta poranne kolejki pod sklepem mięsnym, kartkę na cukier w portmonetce, wyprawę do Pewexu jak święto. Dla osób, dla których słowo „rzucili” znaczy więcej niż dla młodszego pokolenia — bo wiązało się z biegiem przez podwórko, z telefonem do sąsiadki, z porzuceniem obiadu, żeby zdążyć. I dla młodszych — żeby zobaczyli, że zakupy w PRL to nie była rutyna jak dziś, tylko codzienna logistyka, plan i często szczęście.

To także quiz, który dobrze sprawdza się na wspólne granie z wnukami — bo opowieść o kartkach i kolejkach to dla nich materiał z innej epoki, ale wyjątkowo wciągający. Jeśli temat Cię wciągnie, w kategorii quizów PRL znajdziesz pokrewne tytuły: samochody PRL, reklamy i hasła PRL i lat 90. A na blogu wigorżycia.pl — teksty z kategorii Rozrywka i hobby, w których PRL-owska codzienność wraca jako temat wspomnień.

Co Cię czeka

Handel w PRL to była osobna gałąź gospodarki, działająca na zupełnie innych zasadach niż dzisiejszy supermarket. Po pierwsze, zaopatrzenie było centralnie sterowane — towar „rzucano” do sklepów, kiedy się go zdobyło, a nie kiedy klient go chciał. Po drugie, kluczową rolę grały kartki, zwłaszcza od 1981 roku — na mięso, masło, cukier, papierosy, mydło, proszek do prania, alkohol. Po trzecie, istniał równoległy rynek dewizowy — Pewex, Baltona — gdzie za dolary, marki i bony towarowe PKO można było kupić to, co w normalnych sklepach było nieosiągalne: zachodnie czekolady, jeansy, kawę, sprzęt RTV.

Polski sklep PRL-u miał także swoje rytuały społeczne. Kolejka była miejscem rozmów, plotek, znajomości — czasem trwała godzinami, a w niej rodziła się cała mikropolityka osiedlowa. „Pod ladą” — to znaczyło, że ekspedientka odkładała lepszy towar dla stałych klientów, znajomych, lekarzy, milicjantów, członków partii. Cinkciarze pod hotelami Orbisu prowadzili wymianę walut po kursie czarnym. CPN — Centrala Produktów Naftowych — to nie była stacja benzynowa w dzisiejszym rozumieniu, tylko punkt, gdzie kolejka po benzynę bywała dłuższa niż po szynkę. Ten quiz to próba przejścia przez tę PRL-owską logistykę zakupów w krótkiej formie.

Co wyniesiesz z quizu

Po quizie sprawdzisz, czy pamiętasz między innymi:

  • co oznaczał skrót Pewex i jaką walutą się tam płaciło
  • czym różniła się Baltona od Pewexu i dla kogo była przeznaczona
  • na jakie towary wprowadzono kartki w sierpniu 1976 roku i potem rozszerzono w 1981
  • co znaczyło słowo „rzucili” w PRL-owskim slangu sklepowym
  • kim był cinkciarz i pod jakimi miejscami najczęściej działał
  • jaką sieć sklepów prowadziła spółdzielnia spożywców i jak się nazywała w skrócie

To pytania, które łączą PRL-owską codzienność z konkretnymi instytucjami i pojęciami — warte odświeżenia choćby po to, żeby móc opowiedzieć wnukowi, dlaczego babcia ciągle ma w szufladzie zapasy cukru.

Może Cię też zainteresować

Jeśli ten quiz Ci się spodobał, w kategorii quizów PRL znajdziesz pokrewne tytuły. Samochody PRL — Maluch, Polonez, Trabant, Warszawa, Syrena — cała motoryzacyjna geografia polskiego osiedla. Reklamy i hasła PRL i lat 90. — „A świstak siedzi”, „Cukier krzepi”, „Bo zupa była za słona” — slogany, które weszły do języka.

Cała biblioteka tematów dostępna jest w archiwum quizów. Na blogu wigorżycia.pl znajdziesz teksty z kategorii Rozrywka i hobby — wiele z nich dotyczy klasyki polskiego kina i seriali, w których PRL-owski sklep, kolejka i Pewex to stałe motywy (od „Misia” Barei po „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz”).

Krótko, zanim zaczniesz

Czy muszę być historykiem PRL? Nie. Pytania są o codzienność — kolejki, kartki, Pewex, Społem. Wszystko, co pamiętasz z własnego doświadczenia albo z opowieści rodziców.

Jak trudny jest quiz? Średnio. Najbardziej znane pojęcia — Pewex, kartki, „rzucili” — to klasyka. Trudniejsze są szczegóły: dokładne daty wprowadzenia kartek, różnice między Pewexem a Baltoną, nazwy pełne skrótów typu PSS, MHD, CPN.

Ile to trwa? Kilka minut. Tyle, ile potrzeba na herbatę i krótkie wspomnienie poranka spędzonego w kolejce po mięso.

A jeśli pomylę większość? Każde pytanie kończy się krótkim wyjaśnieniem z kontekstem historycznym. Quiz to mini-leksykon PRL-owskiego handlu — po pięciu minutach wiesz więcej, niż zaczynając.